Уруок 1 этаба (1мүн)

Сыала:

- хомуллуу, уруокка бэлэмнэнии

Yтүө кунунэн, күндү оҕолор. Мин аатым Лена Саввична.

Кыраны – кырдьаҕаhы ытыктыыр,

Ийэни-аҕаны убаастыыр,

Ыарахантан толлубат,

Yлэттэн чаҕыйбат,

Күн киhитин курдук көмүскэс,

Айыы киhитин курдук аhыныгас буола улаатын диэн алгыһынан ааҕыыбыт

уруогун саҕалыаҕыҥ.

Уруок 2 этаба (7 мүн)

Проблема туруоруу

Сыала:

- бүгүн уруокка тугу үлэлиирбитин билсиһии

1.Уруок былаанын оноруу

- Оҕолоор, ааҕыы уруогун хайдах тэрийдэхпитинэ үлэбит түмүктээх

буолуо5ай?

- айымньы ис хоhоонун билээрибит тугу гынабытый? (аа5абыт)

- аа5ан баран ис хоhоонун .....(кэпсэтэбит)

- Ойдооботхпутун билээри тугу гынабыт?(? туруорабыт)

- Ис хоhоонун ........(ырытыьабыт)

- өйдөбүлү ылыы (дуоска5а уруhуйдары илии)

2. Таабырын

Таабырыны таайыаххайыҥ эрэ.

Күнү быhа түбүгүрэр

Көтөн тырыкыныыр

Ыллаан чуопчаарар

Кырачаан баар үhү?(чыычаах)

Ол аата оҕолоор биһиги бүгүҥҥү уруокпут туох туһунан буолуой?

-Ханнык

чыычаахтары

билэ5ит?

Эhиги

чыычаахтарга

хайдах

көмөлөhө5үт?

Биһиги бүгүн “Чыычаах о5ото”

диэн чабыр5а5ы ааҕыахпыт. Бу

чабыр5ахха

чыычаах

туһунан

туох

диэн

суруллубута

буолуой?

(Оҕолор

санааларын истии, дуоскаҕа суруйуу. Онтон хоһоону истибиттэрин кэннэ

тэҥнээн көрүү)

Уруок 3 этаба ( 18 мүн)

Проблеманы арыйыы.

Сыала : ааптары кытта билсиһии, хоһоону истии, ааҕыы, ырытыы

1.Суруйааччы оло5о

-

Чабыр5ахпытын ким суруйбутун таайыа5ын эрэ. Кини хоhооннорун

детсадка истибиккит, үөрэппиккит. Билигин мин хоhоону аа5ыам.

Эhиги билэр буоллаххытына ситэриэххит.

Кып-кыра чычып-чаап

Хап-хара харахтаах.

Кып-кыра чычып-чаап

Сып-сытыы тумустаах.

Кып-кыра чычып-чаап

Чап-чараас кынаттаах.

Кып-кыра чычып-чаап

Чыып-чаап ырыалаах.

Саха

Республикатын

народнай

поэта

Петр

Николаевич

Тобуруокап

Үөһээ Бүлүү улууһугар төрөөбүтэ.Н.Г.Чернышевскай аатынан Бүлүүтээҕи

педучилищены,

Үрдүкү

литературнай

куурустары

бүтэрбитэ.Өр

сылларга

оскуолаларга, A.M.Горькай аатынан литературнай институкка учууталынан

үлэлээбитэ,

Аҕа

дойдуну

көмүскүүр

Улуу

сэрии

кыттыылааҕа.-

пулеметчигынан сылдьыбыта. Тыа5а тахсан бултуурун, айыл5аны, хамсыыр-

харамайдары кэтээн көрөрүн ордороро.Онно сылдьан элбэх хоhоон айыллара.

-

Кинигэлэри көрдөр.

Онтон

бэттэх

хас

эмэ

уонунан

ахсааннаах

хоһоонунан,

кэпсээнинэн

кинигэлэрэ

бэчээттэммитэ.

Норуокка

киэҥник

тарҕаммыт

элбэх

ырыалар

тылларын суруйбута. Ыччат, oҕo аймах тапталлаах суруйааччыта этэ.

2. оонньуу “сөбүлэһэҕит дуо эһиги?”

Билигин чабыр5а5ы ааҕыахпыт, истиэхпит иннинэ оонньуу онньуохпут

оонньуубут аата «сөбүлэһэҕит дуо эһиги?» диэн. Эһиэхэ лиистэри түҥэтиэм.

Бу лиистэргэ мин ыйытар боппуруостарым нүөмэрдэрэ баар. Ону эһиги ити

аттыгар сөбүлэһэр

буоллахытына

«+”

бэлиэни

туруораҕыт,

сөбүлэспэт

буоллаххытына “–“ бэлиэни туруораҕыт.

1)

сөбүлэһэҕит дуо эһиги чыычаах тобугуруур тумустаах

2)

сөбүлэһэҕит дуо эһиги чыычаах чо5улуңнуур харахтаах

3)

сөбүлэһэҕит дуо эһиги тыкырыйа сүүрэригэр тыбыгырас атахтаах

4)

сөбүлэһэҕит дуо эһиги тырыбыныы көтөрүгэр тылыбырас кынаттаах

5)

сөбүлэһэҕит дуо эһиги чыычаах чыбыгырыыр саңалаах

Билигин ити лиистэрбитин кытыыга уурабыт уонна уруокпут бүтүүтэ төннөн

кэлиэхпит.

3. Сөпкө тыыныыга, ааҕыыга эрчиллии

Сыала: хоһоону ааҕыыга тылы уоһу бэлэмнэнии

Билигин биһиги ааҕыахпыт иннэ, сөптөөхтүк тыынарга уонна

чуолкайдыҥ саҥарарга эрчиллиэхпит.

Чуолкайдык саҥар.

Чо-чо-чо – чооруос ыллыыр.

Чо-чо-чо – чороон үс атахтаах.

Чы-чы-чы – чыычаахтар ыллыыллар.

Чы-чы-чы –чыыбыргыыр-чыллыр5ыыр.

-

П.Тобуруокап хоhооно

Тэңкэ5э, чараңңа,

Тэтиңңэ, хатыңңа

Тииң, тииң барахсан

Тэрэңниир, чэрэңниир.

(үөрбүт, кыыһырбыт, хомойбут, бытааннык түргэтиир, түргэтиир бытаарар)

Сөп олус үчүгэй маладьыастар.

Уруок 3 этаба ( салгыыта)

Арыйабыт сирэй 87

3.Чабыр5ах диэн тугуй?

Чабыр5ах

–

саха

норуотун

тылынан

уус-уран

айымньыта.

Чабыр5ах

хоЬоонно маарынныыр, тургэнник, лабыгыраччы этэн толоруллар, быыЬыгар

дэгэрэн ырыалаах буолуон сеп, кээмэйэ араас буолар.

-

Хоhоонтон туох уратылаа5ый?

-

Эhиги санаа5ытыгар, туохха үөрэниэхпитий?

Билигин чабыр5ахпытын истиэхпит.

- Мин чабыр5ах аа5ыам. Мин аа5ар кэммэр эhиги сыалгыт тугуй?

- Чабыр5а5ы истэн баран туох санааҕа кэллигит?

- П.Тобуруокап чыычаа5ы хайдах ойуулаабытый?

4. Инники эппиттэрин кытта тэңнээн көрүү

5.Уустук тыллары быһаарыахпыт. Илиискэ суруйтар.

Тобугуруур- “топ-топ-топ” диэн тумуhунан тыаhатар.

Чо5улуңнуур – чох хара харахтардаах.

Тыбыгырас – тургэн.

Тылыбырас – тэлибириир.

-

Бүгүн саңа ханнык тыллары биллигит.

6. Бэйэ аа5ыыта

Оҕолоор, билигин биһиги чабыр5а5ы бэйэбит ааҕыахпыт сөп.

-

Ботугураан аа5абыт

-

Биирдэ харахпытынан

-

Бары бииргэ тургэнник, лабыгыраччы аа5ыы.

-

Ким чабыр5а5ы барытын артыыс курдук

ааҕыай, дуоска иннигэр

тахсан.

Уруок 5 этаба (2 мүн)

Сынньалаҥ мүнүүтэтэ. П.Тобуруокап “Күнү кытта оонньуубут” ырыа

буолбут хоhооно.

Уруок 6 этаба (10 мүн)

чиҥэтии, паранан үлэ. Синквейн

Сыала:

- Соруда5ы чопчу толорорго дьулуһуу

- Быйыл Россия5а экология сыла. Мин экологическай халандаартан биир

күнү а5аллым. Муус устар 1 күнэ – чыычаахтар күннэрэ. Туох сыаллаах

маннык күн баар буолбута буолуой?

-Эhигини эмиэ чыычаахтары харыстаан диэн ыныран туран хоhоон суруйарга

ыңырабын.

- Синквейн группаннан.

1)

Бу хоһоон саамай сүрүн тылын суруйуҥ (аат тыл1 тыл)

2)

Ол тыл быһаарытын 2 тылынан суруйуҥ (даҕааһын аат 2 тыл)

3)

Предмет тугу гынарын суруйуҥ (туохтуур 3 тыл)

4)

бу темаҕа бэйэҥ сыһыаныҥ туһунан биир этиитэ суруй (4 тылтан

турар этии)

5)

Бастакы суруйбут тылгыт синонима? (1 эбэтэр 2 тылла суруй)

Группаттан биир о5о тахсан аа5ар.

Уруок 7 этаба. (4 мүн) Рефлексия

Сыала: - үлэ түмүгүн оҥоро үөрэнии

- Билигин уруок саҕаланыытыгар толорбут лиистэрбитин ылабыт. Мин

боппуруостары иккистээн ааҕыам. Төһө сөпкө эппиэттэбиппитин көрүөхпүт.

Эһиги иккис строкаҕа эмиэ +,- бэлиэлэри суруйуҥ.

1.

сөбүлэһэҕит дуо эһиги чыычаах тобугуруур тумустаах

2.

сөбүлэһэҕит дуо эһиги чыычаах чо5улуңнуур харахтаах

3.

сөбүлэһэҕит дуо эһиги тыкырыйа сүүрэригэр тыбыгырас атахтаах

4.

сөбүлэһэҕит

дуо

эһиги

тырыбыныы

көтөрүгэр

тылыбырас

кынаттаах

5.

сөбүлэһэҕит дуо эһиги чыычаах чыбыгырыыр саңалаах

Илиигитин уунуҥ ким эппиэтэ бастакытын кытта сөп түбэстэй?

Ханнык боппуруоска эппиэккит сөп түбэспэтэй?

Дуоска5а суруйбукка төннүү. (уруок былаана)

Түмүк оҥоруу.

-

Туохха үөрэннибит? Тугу биллигит?

-

Ханнык суруйааччыны кытта билистибит?

-

Чабыр5ах диэн тугуй?

Бу уруогу собулээбит буоллаххытына чыычаахтары маска олордун.

-

Чыычаахтары,

айыл5аны,

тулалыыр

эйгэни

харыстыыр,

убаастыыр

үтүө- мааны дьон буола улаатыаххыт диэн тылларынан аа5ыы уруогун

тумуктуубут. Көрсүөххэ диэри.